October 2026

Abstracte vrijheid

28/10/26 13:04 Inzichten

Een mooie quote van kunstschilder Marc Chagall luidt:' Hoe vrijer de ziel des te abstracter het schilderen wordt.' Dit principe zag ik terugkomen bij een cursiste van mij. Ze had de neiging steeds op zoek te gaan naar een figuratieve vorm en deze dan vervolgens uit te werken. Ik stimuleerde haar om eerst bewust te worden van deze neiging want daar begint het doorbreken ervan. Deze neiging is begrijpelijk want het menselijke ego zoekt steeds vastigheid in het bekende. Het bekende geeft referentiepunten over concrete benoembare zaken, houvast over de te volgen stappen en uiteindelijk of een schilderij 'gelukt' is. De kracht van abstract schilderen ligt juist in het onbekende. Het witte canvas geeft aan dat alles nog mogelijk is: alles kan nog ontstaan, het mooist denkbare maar ook het meest afzichtelijke.

Vooral wanneer mensen voor het eerst bij mij komen schilderen is dat abstracte proces vaak spannend. Misschien hebben ze al eens abstract geschilderd maar weten ze niet wat de stappen zullen zijn die we gaan maken in de cursus. Ik stimuleer ze altijd alle meegebrachte ideeën over kleuren, vormen en compositie los te laten. Het niet-weten wat de volgende stap is, hoort bij het proces van vertrouwen hebben in jezelf en in mij als leraar. Iedere gemaakte stap in het proces bepaalt de volgende stap. Er hoeft niet geanalyseerd te worden of het plaatje klopt, alleen gevoeld wat het doet en wat dan de volgende stap is. De contouren van het einde komen zo in zicht maar een definitie van wat het is kan achterwegen blijven.

Het abstract schilderen zegt eigenlijk: je bent vrij, er is geen beperking op wat je tot uitdrukking kan brengen. Er is geen externe houvast nodig alleen de richting van je eigen gevoel, je eigen intuïtie. Het abstracte leert ons het object-loze te waarderen door te stoppen met categoriseren. Dit kan alleen door open te blijven en te vertrouwen. Deze openheid is in wezen een openheid voor onze eigen essentie die zodoende kans krijgt zich te openbaren via het schilderen.

Rietje-Lamat